मानिसलाई के कारणले रिस उठ्छ ?

मानिसलाई के कारणले रिस उठ्छ ?

मानिसलाई कुनै कुरामा चित्त नबुझ्दा मस्तिष्कको आमिग्डाला (Amygdala) भनिने भाग सक्रिय भैहाल्छ, र यसले शरीरका अन्य मुख्य भागलाई तुरुन्त प्रतिकारमा उत्रिने संचार प्रबाह गर्दछ। त्यसपछि हाम्रो मृगौलाको माथिपट्टि हुने अड्रेनल (Adrenal) नामक ग्रन्थीले तुरुन्त अड्रेनलिन (Adrenaline) भनिने रासायन (Chemical) उत्पादन गर्दछन्। नोराड्रेनलिन (Noradrenalin) नामक अर्को हार्मोनको पनि शरीरमा तीब्र गतिमा उत्पादन हुन थाल्दछ। यी रासायनहरु उत्पादन हुने बित्तिकै मुटुको गति (Heart Rate) बढिहाल्छ। मुटुको गति बढेपछि रक्त चाप (Blood Pressure) बढ्न गई शरीरका मांसपेशी र मस्तिष्कमा रक्त प्रबाह (Blood Flow) पनि बढ्छ।

अड्रेनलिनले खतराको संकेत दिएपछि हाम्रो शरीरमा हुने अर्को हार्मोन टेस्टोस्टरोन (Testosterone) पनि द्रुत गतिले उत्पादन हुन्छ। मुख्यतया अड्रेनलिनले जिउ कमाउँछ, अनि टेस्टोस्टरोनले रातोपिरो बनाउँछ। हार्मोनहरुको ककटेल हुँदा दिमाग सन्किन्छ। यी सबै मिल्दा मान्छे कुर्लिन्छ, अनि उर्लिन्छ।

अड्रेनलिन (Adrenaline) र नोराड्रेनलिन (Noradrenalin) यस्ता हार्मोंन अथवा न्युरोट्रान्समिटर हुन जसले शारीरिक, मानसिक तथा सम्बेगात्मक कुनै पनि तबरले मान्छेले आफू खतरामा पर्यो भन्ने महसुस गर्यो भने उक्त खतरासंग जुध्न उसको शरीरले सम्भाव्य संपूर्ण उपायहरु अज्माएर तयार हुने संदेश दिन्छन्। यस्तो अवस्थालाई Fight-to-Fight Response भनिन्छ।

Adrenaline र Noradrenalin को मात्रा बढेपछि मस्तिष्क (Brain) र शरीरका मांसपेशी (Muscles) मा अक्सिजन र ग्लुकोजको मात्रा एकदम बढाइदिन्छ, जसको कारणले रिसाउने मान्छे मानसिक तथा शारीरिक दुवै तबरले आफूप्रति आइलागेको चित्त नबुझ्ने कुराको प्रतिकार गर्न तयार भैहाल्छ। यस्तो “भिड कि भाग” (Fight-or-Flight) को स्थितिमा शरीरले उक्त बेला त्यति महत्वपूर्ण नठान्ने अंगहरु जस्तै, पाचन प्रणाली, आदिलाई चाहिने शक्ति कटौती गरी मस्तिष्क तथा मांसपेशीमा पठाएको हुन्छ। त्यसैले रिसको यो झोकमा मान्छेले नसक्नेलाई पनि शारीरिक तथा मानसिक दुवै रुपले प्रतिकार गर्ने आँट गर्दछ।

Fight-to-Fight Response को अवस्थामा हाम्रा संवेगहरुलाई नियन्त्रण र निर्देशन गर्ने हाम्रो मस्तिष्कको अमिग्डला (Amygdala) भन्ने भागले Frontal Lobe भनिने मस्तिष्कको अर्को भाग, जसले सही तथा गलत छुट्टयाउने भूमिका खेल्दछ, त्योसंग सिघ्र सम्पर्क स्थापना गरी केही सही निर्देशन दिन खोजिरहेको हुन्छ। यिनीहरुबिचको संचार सम्पर्कको समय १ सेकेन्डको ४ भागको १ भाग जति हुन्छ। तर Amygdala कुनै निर्णयमा पुग्नु अगावै Adrenaline र Noradrenalin को बढ्दो गतिविधिको कारणले Frontal Lobe को देब्रे आँखाको ठिक माथि हुने मस्तिष्कको भागमा रक्त प्रबाह एकदम बढ्न जान्छ। जसको कारणले मान्छे मानसिक तथा दृश्यात्मक दुवैरुपले अंन्धो जस्तै बन्दछ।

रिसको झोंकको यही बेलामा मान्छेले मुट्ठी कस्ने, मुट्ठी बजार्ने, दाह्रा किट्ने, समान बजार्ने, अरुलाई मार्ने, आफै मर्ने लगायतका जे जस्ता कुरा पनि गर्न सक्दछ।

जब Amygdala कुनै निर्णयमा पुग्दछ, मान्छेको रिसको त्यो रुप एकदम कम भैसकेको हुन्छ। रिस तथा आवेगको चरमचुली मात्र २ सेकेन्डको हुन्छ। आत्महत्या नै गर्न अथवा अरुलाई काट्न हतियार उज्याएको व्यक्तिलाई कुनै तबरले मात्र २ सेकेन्ड रोक्न सकियो भने ऊ त्यो कामबाट पछि हट्दछ। त्यसैले यदि भयङ्कर रिस उठ्यो भने सर्बप्रथम १० सम्म गन्न थालिहाल्नु पर्दछ। रिस प्राणीमा हुने स्वभाविक संवेग हो। रिस उठ्नु पर्छ, होसियारीपूर्बक कुनै रुपमा ब्यक्त हुनु पर्दछ, अनि साम्य हुनु पर्दछ।

हाम्रो शरीरको विभिन्न संयन्त्रको संयोगले जसरी रिस उठाउने कार्य गर्दछ, त्यसरी नै उठेको रिसलाई साम्य पर्ने कार्य पनि गर्दछ। जसरी चित्त नबुझ्ने कुराहरुको कारणले शरीरमा Adrenaline उत्पन्न हुन्छ, र त्यसको कारणले मुटुको धड्कन, रक्त प्रबाह बढ्छ, मान्छे रातोपिरो र जोसिलो हुन्छ, त्यसरी नै Adrenaline को लामो उपस्थितिले शरीरलाई हानी गर्ने हुनाले शरीरको अर्को संयन्त्रले असिटिलकोलिन (Acetylcholine) नामक अर्को रासायन तथा न्युरोट्रान्समिटर उत्पादन गरी Adrenaline को दुस्प्रभाहलाई निस्क्रिय बनाइदिन्छ र रिसाएको मान्छे शान्त बन्दछ।

तर यदि तपाईंलाई बढी नै, र सधै नै रिस उठिराख्छ भने त्यो चाहिं सोचनीय कुरा हो। यसको अर्थ के हुन सक्छ भने तपाईंको शरीरको संयन्त्रमा Fight-to-Fight Response को स्थितिबाट शरीरलाई साधारण अवस्थामा फर्काउने संयन्त्र कमजोर छ अथवा त्यसले राम्रोसंग काम गरिरहेको छैन।

त्यसको अर्थ स्नायु प्रणाली, मुटु, धमनी, आदिले लगातार र बिनाआराम अधिकतम काम गर्न परिराखेको छ। शरीरका यी शीर्ष अंगहरुलाई कामको चाप पर्ने बित्तिकै एकातर्फ कलेजो, मृगौला आदिलाई पनि असर पर्दछ भने अर्कोतर्फ मानसिक रोगहरु लाग्ने सम्भावना पनि त्यतिकै हुन्छ। त्यसैले शान्त स्वभाबका मान्छेलाई भन्दा रिसाहा मान्छेलाई Artery Disease हुने २ गुणा बढी र हृदयघात हुने ३ गुणा बढी सम्भावना हुने कुरा प्रमाणित तथ्य हुन्। हालसालैको १३,००० जनामा गरिएको एक वैज्ञानिक अध्ययनले धुम्रपान अथवा मोटोपनले हुने असामयिक निधन भन्दा रिसको कारणले हुने असामयिक निधन अझै बढी हुने कुरा पनि प्रमाणित गरेको छ। त्यसैले भनिएको होला “रिसले आफै खा”।

रिस ज्यादै शक्तिशाली भाव हो। रिसाएका बेलामा आफूलाई नियन्त्रण गर्न निकै कठिन हुन्छ। रिसको झोंकमा धेरै कुटपिट, हिंसा र हत्या हुने गरेका छन्। कहिलेकाहीं त कसरी यति धेरै ठूलो घटना भयो भन्ने पनि रिसाएको मानिसलाई थाहा हुँदैन।

रिसकै कारण वा रिस नियन्त्रण गर्न नसक्दा आफ्नो कार्यालयमा धेरै समस्या आउन सक्छन्, झगडा हुन सक्छ र आफूले गर्दै आएको काम राम्रोसँग गर्न सकिँदैन। रिसकै कारण घरमा कुटपिटका घटना हुन्छन् र कहिलेकाहीं सिकिस्त हुने गरी कुटपिट गर्ने, मट्टीतेल खन्याएर आगो लगाउने र कसैको ज्यानसमेत लिने प्रयास भइरहेको हुन्छ। त्यस्तै गरेर परिवारमा कलह, झगडा, अनमेल, पारपाचुके र केटाकेटीमा ज्यादै नकारात्मक भाव उत्पन्न हुने प्रमुख कारण पनि रिसाउने, झगडा गर्ने र कुटपिट गर्ने हो।
रिसका किसिमहरु : 
(१) क्रोनिक एङगर :  यस्तो रिस धेरै लामो समयदेखि हुन्छ। आफ्नो जिन्दगीदेखि नै रिस उठेको हुन्छ र अरु सबैप्रति समेत रिस उठीरहन्छ।
(२) भ्वाइलेन्ट एन्गर : अचानक, एक्कासि रिस उठ्छ तथा तथानाम गाली गर्ने र कुटपिट गर्ने समेत हुन सक्छ र छिट्टै रिस सेलाउँछ।
(३) प्यासिभ एङगरः रिस उठेको हुन्छ तर देखाउने तरिका फरक हुन्छ घुमाउरो पाराले, अरुलाई भनेको जस्तो गरेर वा बोल्दै नबोली आफ्नो रिस पोख्ने गर्छन्।
(४) सेल्फ इन्फेक्टेड एङगर :  रिस अरुसँग उठेको हुन्छ तर उनीहरुले आफैंलाई चोट पुर्याईउने, दुःख दिने जस्ता व्यवहार देखाउँछन् जस्तै शरीरका विभिन्न अंगमा घाउ बनाउने, खाना खान नमान्ने वा लागुपदार्थ वा रक्सी सेवन अत्यधिक गर्ने।
(५) कन्स्ट्रक्टिभ एङगर : रिस अत्यन्त शक्तिशाली इनर्जी हो र रिस उठीसकेपछि कुनै न कुनै रुपमा खर्च हुनै पर्छ। कसैकसैले यो रिसलाई राम्रो काममा लगाउन सक्छन् जस्तै रातदिन खटेर सामाजिक सेवा गर्ने वा रिसलाई आफ्नो खेलकुद वा घरको काममै लगाएर शक्ति खर्च गर्ने।
रिस उठ्दा के कस्ता लक्षणहरु देखिन्छन् : 
मुड खराब छ भन्ने, आफ्नो काममा चाख नदेखाउने, आफ्ना सहकर्मी वा सुपरभाइजरको कुरा काट्ने, अफिसको कामको जिम्मेवारी नलिने, बिना सूचना काममा नआउने आदी।
रिसले के कस्ता रोगहरु निम्त्याउन सक्छ? 
टाउको दुख्ने, ब्लड प्रेसर बढ्ने, अल्सर हुने, छालाका रोगहरु हुने वा लागुपदार्थ वा मद्यपान सेवन जथाभावी गर्ने हुन सक्छ।

रिसलाई कसरी दबाउने ?

अब हाम्रो सामने यो प्रश्न उठ्छ कुन साधन या तरिकाले रिसलाई शान्त राख्न सकिंन्छ, र आफ्नो हृदयलाई नियन्त्रण राख्न सहयोगी बन्न सक्छ, यस सम्बन्धमा धार्मिक शिक्षाद्वारा हामी तपाईलाई जानकारी गराउँछौं ।

(१.)अल्लाहसँग सहयोग माग्यौ शैतानी शिकारबाट शरण पाउन: सुलैमान बिन सर्द बयान गर्नु हुन्छ म अल्लाहको रसूल सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लमको साथ बसेको थिए, मानिसहरु एक आपसमा गाली गलौज गरि रहेका थिए, उनीहरुको अनुहार रिसले रातो पिरो भएको थियो, उसको गालाहरु फूलेको थियो, सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लमले भन्नुभयो “म यस्तो शब्द जान्दछु यदि उसले भन्यो भने त उसको रिस समाप्त हुन्छ, यदि उसले अऊज़ु बिल्लाहि मिनश्शैतानिर्रजीम भन्यो भने उसको रिस शान्त हुन्छ,”

मानिसहरुले उसँग भनेः अल्लाहको रसूल सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम भन्नु हुन्छ कि अल्लाहसँग शैतान रजीमको शरण माँग, उसले भन्योः के म पागल भएको छु ? (सहीह बुखारी 3108)

जब एक व्यक्ति अल्लाहको शरण माग्नलाई हृदयबाट विचार गरेर अल्लाहसँग शरण माग्छ, अल्लाहसँग प्रार्थनाको माध्यमबाट नजिक हुन कोशिस गर्दछ र रिसलाई पीउनको लागि मन र मस्तिष्कमा बसाउँछ,र यो कुरा ध्यानमा राख्छ जति उसलाई ताकत हासिल छ त्यो भन्दा कयौं ज्यादै अल्लाह शक्तिमान हुनुहुन्छ त अनिवार्य रूपबाट उसको रिस ठण्डा हुन जान्छ ।

(२) वुजू गर्नु: हज़रत अतिय्या बिन उरवा अस्सादीबाट वर्णन गरिएको हो, अल्लाहको रसूल सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लमले भन्नुभयोः “वास्तवमा रिस शैतानको तर्फबाट हुन्छ र शैतानको जन्म आगोबाट भएको हो र आगो पानीबाट निभाउन सकिन्छ जब तिमीहरु मध्ये कसैलाई रिस उठ्यो भने वुज़ू गर्नु” (अहमद 4/226 अबू दाऊद 4784)

(३) उभिएको छ भने बस्नु यदि बसेको छ भने सुत्नुः  हज़रत अबू ज़र रज़ियल्लाहु अन्हुबाट वर्णन गरिएको छ अल्लाहको रसूल सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लमले भन्नुभयो “जब तिमीहरु मध्ये कसैलाई रिस उठ्यो भने उ उभिएको छ भने बस्नु यदि बसेको भए सुत्नु” (अहमद 5/152, अबू दाऊद 4782, र इब्ने हिब्बानले यसलाई सही भनेको छ- 5688)

(४) रिसलाई दबाउनु र त्यसको पछि नलाग्नु: अल्लाहको रसूल सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लमले भन्नु भयो “पहलवान त्यो होइन जसले अर्कोलाई पछार्छ तर पहलवान त्यो हो जो क्रोधको समय आफ्नो हृदयलाई काबुमा राख्छ”.(बुखारी 6114, मुस्लिम 2609)

हदीसमा रिसलाई काबुमा गर्नलाई यो यो तरिका बयान गरेको छः “जसको ताकत भएर पनि रिसलाई  काबुमा लिन्छ, त अल्लाह महाप्रलयको दिन उसको सारा प्राणिहरुको सामने बोलाउनु हुन्छ र उसलाई अधिकार दिनु हुन्छ कि जन्नतको हूर(अप्सरा) हरु मध्येबाट जसलाई चाहन्छ रोज्न सक्छ” (सहीहुल जामिअ 6522)

“ म त्यस व्यक्तिको लागि जन्नतमा एक घरको ग्यारेन्टी लिन्छु जसले वादविवाद र झगडालाई छोड्छ यदि ऊ हकमा  थियो भने “

” र तेश्रो चीज़ जो क्रोधको कारण बन्छ उ मनोरन्जन. अत्यधिक हाँसी मज़ाक़मा पनि रिसको कारण बन्छ र यसको इलाज यो हो कि आदमी व्यस्त जीवन बिताउनु ।”

अनुचित र अवैध व्यापार भाग-दुई

व्यापार यदि इस्लामिक शिक्षा अनुसार गरेमा त्यो उपासना र प्रार्थनाको स्थानमा मानिन्छ र मानवको पवित्र कमाईमा मानिन्छ र उसले गरेको कमाईमा पुण्य मिल्दछ तर व्यापारमा इस्लामिक आदेशको उलंघन गरेको छ भने त्यो कमाई त्यस मानिसको लागि कठिनाईको कारण बन्दछ र मानवलाई त्यस कमाईमा अल्लाहले धेरै प्रश्न सोधपूछ गर्नु हुनेछ । यस सम्बन्धमा नबी (सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम) ले भन्नुभयो: Continue reading

व्यापार गर्ने केही नियमहरु (भाग-एक)

 Good Idea Business

कुनै वस्तुलाई फाइदाको लागि साटासाट गर्नुलाई व्यापार भन्दछन। अल्लाह तआलाले मुसलमानहरुलाई आफ्नो जीवनको अवश्यकता र पत्नि तथा बच्चाको जरुरतलाई पूरा गर्नको लागि व्यापार गर्नको लागि उत्साहित गरेको छ, अनाहक कसैको माल खानलाई मनाही गरेको छ जस्तै अल्लाह तआलाको भनाई छ।

 يا أيها الذين آمنوا لاتأكلوا أموالكم بينكم بالباطل إلا أن تكون تجارة ع تراض منكم ولاتقتلوا أنفسكم , إن الله كان بكم رحيما ” (سورة النساء: 29 “

ऐ भक्तहरु, तिमी एक अर्कामा धन सम्पति गलत तरीकाबाट नखाउ, र तिमी खुशीसँग व्यापार गर, र आत्महत्या नगर, निश्चय नै अल्लाह तिमीमा अत्यन्त दयालु हुनुहुन्छ ” पवित्र कुरआनमा अल्लाह तआलाले नमाज़ पढे पछि व्यापारको लागि आफ्नो दोकान, बजारमा काममा व्यस्त हुनलाई आदेश दिएको छ । Continue reading

सुन्नुहोस् ! तपाईको बच्चा तपाईबाट के चाहन्छन् ?

तपाई माता पिता हुनुहुन्छ, यसैले सानो तिनो गल्तिमा मलाई पिटीरहनु हुन्छ, जथा भावी गालि गर्नु हुन्छ अरुको रीस पनि ममाथि पोख्नु हुन्छ । यस्तो गर्दा तपाईहरु यो भूल्नु हुन्छ कि हामी पनि पहिले बच्चा थियौं। मेरो ईच्छा छ तपाई आफुले आफुलाई परिवर्तन गर्नुहोस् आफ्नो क्रोध र भावनात्मक तरीकामा नियन्त्रण राख्नुहोस्. किनकी मलाई तपाईको मदत, मित्रता, प्यार र मार्गदर्शनको आवश्यकता छ। आउनुहोस् एक अर्कालाई सम्झने कोशिश गरौं ताकि हाँसी-खुशी, मुस्कुराहट र एक अर्कामा मेलमिलाप पूर्ण जिन्दगी गुजार्न सकौं

तपाईको छोरा / छोरी
1. जब मैले कुनै राम्रो काम गरे भने मलाई धन्यवाद दिन नभुल्नुहोस् किनकि यसले गर्दा मेरो हिम्मत बढ्दछ, प्रोहत्साहन मिल्छ र म धेरै खुशी हुन्छु ।
2. मलाई यस्तो विशेषता प्रदान गर्नुहोस् जुन मेरो जिन्दगी भरी साथ रहोस्।
3. आफ्नो प्रतिज्ञालाई पूरा गर्नुहोस् किनकि जब तपाई कुनै राम्रो काममा मलाई पुरस्कार दिने वचन दिनुहुन्छ भने वचन पुरा गर्नुहोस्, यदि दिनुभएन भने त मेरो दृष्टिमा तपाईको त्यो सम्मान रहदैन जो रहनु पर्दथ्यो।
4. जब मबाट कुनै गल्ती भयो भने मलाई प्लीज ठूलो स्वरमा गाली नगर्नुहोस् किनकि तपाई रिसले रातो-पिरो भएको देखेर म त्रसित र बेचैन हुन्छु ।
5. मेरो वर्तमान गल्तीको साथ पहिलेको गल्तिको सूची नदोहर्याउनु होला किनकि गल्ति ठूलाबाट पनि हुन्छ । म त अहिले सानै छु।
6. मलाई निकम्मा, मूर्ख र गदाहा नभन्नु। के तपाईको शब्दकोशमा मेरो लागि राम्रो शब्द छैन ?
7. कहिले काहीं मेरो साथि/संगिनीहरुसँग पनि साथै बसेर खानाखाने अवसर मिलाई दिनुहोस् किनकि हामी जम्मा भएर खाना खानाले मलाई प्रेम र भाईचाराको पाठ मिल्दछ।
8. यदि सम्भव छ भने कम से कम एक समयको खाना मेरो साथ जरूर खानुहोस्।
9. मलाई आफ्नो नातेदार, ईष्टृमित्रको बारेमा जानकारी दिनुहोस् र समय-समयमा उनीहरुसँग भेटघाट पनि गराउनु होला ।
10. तपाई ठूलो हुनुहुन्छ र म सानो। यसैले मेरो गल्तिहरुलाई क्षमा गर्नुहोस् तपाई ठूलो हो भन्ने प्रमाणित गर्नुहोस् र राम्रोसँग मेरो सुधार गर्नुहोस् ( बाँकी अर्को पोस्टमा)

असल चरित्र निर्माणका लागि धार्मिकज्ञान अनिवार्य

जीवनको पदयात्रामा शुरू देखि लिएर अन्तसम्म एक महत्वपूर्ण जिम्मेदारीले भरिएको हुन्छ। यसै जिम्मेदारीमा पारिवारिक दायित्व थपिए पछि अझ जिम्मेदारी बढ्दछ। पारिवारिक दायित्व शुरु भएपछि माता पिताको सबैभन्दा ठूलो जिम्मेदारी हो आफ्नो बच्चालाई सही मार्ग निर्देशन गर्नु । यसका लागि सबैभन्दा पहिले स्वयं माता-पिताले नै आफ्नो जीवनमा यस्तो आदर्श आचरण पेश गर्नुपर्छ त्यो उच्च आचरण देखेर उसको सन्तानले गौरवान्वित महशुस गर्न सकोस् र यसका लागि सबैभन्दा पहिले जरूरी हुन्छ शिक्षा। शिक्षाको महत्व समाजको निर्माणमा महत्वपूर्ण स्थान हुन्छ। शिक्षा बिना आदर्श समाजको कल्पना गर्न सकिंदैन । माता-पिताद्वारा आफ्नो बच्चालाई सबैभन्दा पहिले बाल विकास कक्षामा भर्ना गर्नुपर्छ । माता-पिता काखनै उसको पहिलो कक्षा हो यसैले माता-पिताले आफ्नो बच्चाको साथ सदैव आदर्श व्यवहार गर्नुपर्छ।
यसका लागि माता र पिताको बीच कुनै किसिमको मतभेद हुनु हुँदैन। बच्चाको लागि पिताले जुन सुझाव दिनुहुन्छ त्यही सुझावमा माताको पनि सहमति हुनुपर्छ । एक निश्चित उमेर पछि बच्चा माता-पिताको कुरा मान्नलाई अस्वीकार गर्न थाल्छन्। वास्तवमा यसको जिम्मेवार बच्चा मात्रै होइन किनकि हामीले नै उसको सामने सही मार्गमा ईमानदारीसँग चल्न सकेनौं । कहीं न कहीं यसको लागि हामी स्वयं जिम्मेदार छौं। हामीले सही मार्ग अवलम्वन नगरेको कारण बच्चा पनि आफ्नो सही बाटो छोडेर कुबाटोमा लाग्छन्। यसैले हामी स्वयं आफ्नो पथमा दृढ़ताको साथ पूरा ईमानदारी, सूझबूझ र चतुराईबाट हिंडनुपर्छ ।
कुनै परिवारमा माता र पितामा सल्लाह मिल्दैन। माता-पिताको एकतामा यसै कमीको कारण बच्चामा गलत प्रभाव पर्न जान्छ । माता-पिताको कर्तव्य हो बच्चालाई असल शिक्षा दिनु । जसबाट उ एक आदर्श पथको अनुसरण गर्न सकोस्। उसलाई सत्यको मार्गमा हिंड्नको लागि प्रेरित गरोस् । किनकि कुनै पनि चीजको मूलभूत आधार सत्य नै हो। यदी हामी सत्यको बाटोमा हिंड्छौ भने निश्चय नै हाम्रो देशमा शान्ति र समृद्धि कायम हुन्छ ।
धर्मशास्त्रमा उल्लेख भए अनुसार मनुष्यको मन, वचन र कर्मबाट गरिने ईश्वरको उपासना नै धार्मिक कार्य हुन । धार्मिकताबाट शान्ति प्राप्त हुन्छ र शान्तिबाट प्रेम प्रकट हुन्छ अर्थात जसले मन, वचन र कर्मद्वारा ईश्वरको आरधाना गर्दछ र असल आचरणद्वारा अरुलाई सेवा र सहयोग गर्छ भने त्यो व्यक्ति महान हो। हामीले आत्माको गहराईबाट असल आचरण गर्नुपर्छ। बच्चालाई असल आचरणको ज्ञान दिन धार्मिक ज्ञान दिलाउनु पर्छ । बच्चालाई सानै देखि धार्मिक किताबको अध्ययन, प्रार्थना र चिन्तनको शिक्षामा समावेश गर्न आवश्यक छ । बच्चालाई ईश्वरको उपासनामा ध्यानाकार्शन गराएर गलत भावना मनमा उत्पति हुनबाट नियन्त्रित गर्न सकिन्छ। प्रेम सत्य हो र सत्य नै प्रेम हो। तर यो शारीरिक या शब्दको प्रेम हुनु हुँदैन । हामीले आफ्नो आत्मामा आध्यात्मिक प्रेमलाई बसाउनु पर्छ। यदि हामी प्रेमलाई ईश्वर तर्फ लैजान्छौं भने हाम्रो मन सजिलैसँग नियन्त्रित हुन सक्छ ।

हामीले कार्यमा विशेष ध्यान दिनुपर्छ

छ घण्टा भन्दा धेरै सुत्नु, दिनमा सुत्नु, काममा होसियार नगर्नु, आवश्यक कार्यमा ढिलाई गर्नु आदि सबै ‘आलस्य’ हुन । यि सबै कार्यले मानिसलाई हानी हुन्छ यसैले यि कार्यबाट हामी सावधान हुनुपर्छ ! मन, वचन र शरीरले गर्न अयोग्य कार्य गर्नलाई व्यर्थमा चाहनु र गर्न योग्य कार्यलाई अवहेलना गर्नुलाई उम्माद भनिन्छ । ऐश-आराम,स्वादलोलुपता, फेशन, सिनेमा हेर्न जानु आदि सबै विलासिता हो । काम, क्रोध, लोभ, मोह, घमण्ड, अभिमान, अहंकार, ईर्ष्या, आदि अवगुण हुन । संयम, क्षमा, दया, शान्ति, सरलता, सन्तोष, ज्ञान, आदि सदगुण हुन । दान, तीर्थ, व्रत, सेवा, प्रार्थना गर्नु सदाचार हो ।
शुरुआतमा सच्चा मानिसलाई हुन सक्छ केही कठिनाई भोग्नु पर्ला र बेईमानी मनिसले केही सुविधा पाउन सक्ला, तर अन्तमा सच्चाई एवं समझदारीवाला नै यस लोकमा ईज्जत र परलोकमा स्वर्गिय आनन्दमा हाँसिल गर्न सक्छ । जसको जीवन धार्मिक प्रभावले अभिप्रेरित हुन्छ उसको जीवन धेरै सदगुणले भरिपूर्ण हुन्छ साथै उसको जीवन आदर्श बन्छ र अरु व्यक्तिको जीवनको तुलनामा उसको जीवन उदाहरणीय बन्दछ ।
तपाईहरु पनि धर्म अनुकूल आचरण गरी आफ्नो जीवन उच्च राख्न सक्नु हुन्छ । फेरी तपाईको जीवन पनि अरुको तुलनामा आदर्श बन्न सक्षम हुन्छ, समाजमा तपाईको आदर्श जीवनको प्रेरणा लिएर अरु पनि आफ्नो जीवन स्तर उच्च बनाउनलाई उत्सुक हुन्छन् ।
धार्मिक बाटो अप्ठ्यारो अवश्य हुन्छ । धेरै थोरै खटपट पनि हुन्छ र सम्झन पनि झटपट सकिंदैन तर थोरै पनि सम्झिन सक्छ र धैर्यतामा अटुट रहन्छ, साहस बलियो लिन्छ भने उसले ईश्वरको मद्दत पाउने लक्ष्य लिएको छ भने ईश्वरबाट त्यो स्थान उसले प्राप्त गरेरै छाड्छ जसलाई स्वर्गिय आनन्द भनिन्छ । यी शास्त्रीय वचनलाई बारम्बार पढ्नुहोस, विचार गर्नुहोस् र उन्नतिको पथमा अग्रसर बन्नुहोस् ।

इस्लामको आचार संहिता भाग ३

 क्षमा, दयालु तथा अधिकारको रक्षाः- हामीले आचार संहिताको शिक्षा लिनलाई हज़रत मुहम्मद सल्ल.को आचारलाई अनुशरण गर्नु उत्तम हुन्छ । हज़रत मुहम्मद सल्ल. विमारीलाई भेट्न जानु हुन्थ्यो र उनीहरुसँग आत्मिय भाव र सहानुभूति दिनु हुन्थ्यो र सान्तोना दिनु हुन्थ्यो । गल्ति गर्नेलाई पनि क्षमा दिनु हुन्थ्यो । शत्रुहरुलाई पनि उनिहरुको राम्रो बाटोमा लागोस् भनेर प्रार्थना गर्दथे । आफ्नो ज्यान मार्नलाई कोशिस गर्ने शत्रुलाई पनि बदला लिनु हुन्नथ्यो । एक पटक वहाँको तथा इस्लामको विरोधले हज़रत मुहम्मद सल्ल.को ज्यान लिने कोशिस गरेछ । सहाबाले उसलाई पक्रेर ल्याए तब त्यो व्यक्ति हज़रत मुहम्मद सल्ल.लाई देखेर डरायो । हज़रत मुहम्मद सल्ल.ले भन्नुभयो नडराउ यदि तिमीले मलाई मार्न चाहे पनि मार्न सक्दैनथ्यौ । वहाँ छरछिमेकीको रेखदेख गर्नुहुन्थ्यो । उनलाई उपचारको सामाग्री पठाउनु हुन्थ्यो तथा उनले पाउनु पर्ने अधिकार दिनलाई आदेश दिनु हुन्थ्यो । एक दिन सहाबाहरु जम्मा भएर बसेका थिए, त्यसबेला वहाँले ईश्वरको कसम खाँदै भन्नु भयो,- “ त्यो व्यक्ति अल्लाहको असल भक्त हुन सक्दैन जसको दुरव्यवहारद्वारा उसको छिमेकी असुरक्षित हुन्छ” । कसैको काम गर्न र सेवा गर्न यति ईच्छुक थिए कि स्वयं गएर अरुको काम गरिदिन्थे, उनिहरुलाई सहायता गर्दथे । घरमा काम गर्ने दासी आएर ए अल्लाहको रसूल मेरो यो काम गरिदिनु न भन्दा तुरुन्तै गरि दिन्थे । विधुवा, असहाय, कसैलाई केही जरुरी परेमा पनि उसको काम गर्नु परे पनि पछि हट्नु हुन्नथ्यो ।

न्यायः- हज़रत मुहम्मद सल्ल.को न्यायको प्रसिद्धि यस्तो थियो कि यहूदीहरु सम्म मुद्दा हज़रत मुहम्मद सल्ल. समक्ष पेश गर्दथे र वहाँको फैसला (शरीअत) इस्लामी कानूनी आदेश बमोजिम गर्दथे । कियामत (महाप्रलय) को दिन ईश्वरको दयाको छाँया भन्दा अरु केही हुँदैन जब सूर्य टाउको नजिक हुनेछ र मानिस पसिनामा डुब्ने छन् तथा धेरै गर्मीको कारण बेहाल हुनेछन् त्यस दिन सात प्रकारका मानिसहरुले ईश्वरको सिंहासनको छाँयामा रहनेछन् त्यस मध्ये एक जना सही न्याय गर्नेवाला शासक पनि हुनेछन् । ईश्वरद्वारा निर्धारित गरिएको सिमा र दण्डको बारेमा वहाँ कसैको सिफारिस सुन्नु हुन्नथ्यो । हज़रत मुहम्मद सल्ल. उसामा बिन जैदलाई धेरै चाहनु हुन्थ्यो । एक पटक उनले एक दोषी व्यक्तिलाई सिफारिस गर्नु भयो । तब वहाँ रिसाउनु भयो र भन्नुभयो तिमी ईश्वरद्वारा बाँधिएको नियमलाई तोड्न खोज्छौ, । वहाँले भन्नुभयो ईश्वरको कसम यदि मेरो छोरी फातिमाले पनि चोरी गरी भने म उसलाई पनि त्यही सजाय दिनेछु जुन सजाय यसलाई दिंन्थे ।

बच्चा र महिलाहरु प्रति ध्यानः- वहाँ बच्चा प्रति धेरै माया गर्नु हुन्थ्यो । वहाँले बच्चालाई देख्ना साथ चुम्बन गरेर काखमा लिनु हुन्थ्यो । मौसम अनुसारको नयाँ फलफूल सबैभन्दा सानो बच्चालाई दिनु हुन्थ्यो । बाटोमा बच्चाली भेट्दा सलाम गर्नु हुन्थ्यो । उनको टाउकामा हात राखेर माया गरेर मुसार्नु हुन्थ्यो । वृद्ध तथा विद्वानलाई धेरै आदर गर्थे । मक्का विजय पश्चाय हज़रत अबू बक्र सिद्दीक आफ्नो वृद्ध तथा आँखा नदेख्ने पितालाई शफत दिलाउन वहाँ भएको ठाँउमा लिएर आएका थिए तब हज़रत मुहम्मद सल्ल.ले नम्र स्वभावमा भन्नुभयो,- “तपाईले वहाँलाई किन कष्ट दिनुभयो म आफै वहाँ भएको ठाउँमा आउने थिए।” इस्लाम भन्दा पहिले महिलाहरु प्रति धेरै तिरस्कृत र घृणा गर्दथे । संसारमा कही उनिहरुलाई सम्मान र आदरको व्यवहार गर्दैनथे । संसारको धार्मिक इतिहासमा इस्लामले सर्वप्रथम महिलाहरलाई पनि पुरुष सरह सम्पतिको प्राप्त गर्ने अधिकार दिलायो साथै उनको अधिकारलाई निर्धारण गर्यो । उनिहरुमाथि राम्रो व्यवहार गर्न आदेश दिलाउनु भयो र यो पनि भन्नुभयो कि महिलाहरुको मामलामा ईश्वरसँग हम्मेशा डराउनु अर्थात उनिहरुमाथि अन्याय नगर्नु । विवाहको समयमा वहाँ भाषण दिनु हुन्थ्यो त य वाक्य भन्नु हुन्थ्यो, “महिला तिम्रो पहिरन हो र तिमी महिलाको पहिरन हो ।” प्राचीन युगमा अरबमा विधुवासँग विवाह गर्न नराम्रो मान्दथे, भारत तथा नेपालमा पनि यस्तै प्रचलन थियो हज़रत मुहम्मद सल्ल.ले यसको विरोध गर्दै एक रचनात्मक उदाहरण प्रस्तुत गर्नु भयो । वहाँको पहिली पत्नी हज़रत ख़दीजा एक विधुवा स्त्री थिइन र उमेरमा पनि धेरै ठूली थिइन । उनको मृत्यु पछि वहाँले जति महिलासँग विवाह गर्नु भयो तिनमा आइशा बाहेक सबै विधुवा थिए ।

इस्लामको आचार संहिता भाग-2

इस्लामको नैतिकता तथा उच्च आचरण, व्यवहारको अनुमान निम्न घटनाबाट लगाउन सकिन्छ ।

कुनै पनि व्यक्ति भेटन आयो भने त्यस व्यक्तिसँग राम्रोसँग सोधपुछ गर्नु पर्छ कि किन र के कामले त्यो व्यक्ति आफुलाई भेट्न आएको छ। चाहे यो व्यक्ति त्यस समाजको नराम्रो मानिस नै किन नहोस् । ईश्वर समक्ष त्यो व्यक्ति सबैभन्दा घृणित हो जुन व्यक्ति उसको नराम्रो बोलीवचनको कारण त्यस मानिस ऊसँग भेटघाट गर्न छोड्छ मानिस अत्यधिक दानशिलता र दयालु दिलको खानी हुनुपर्छ चाहे बच्चा होस् या बुढा बुढी चाहे सेवक होस् या फकिर चाहे राजा महाराजा होस् या कामदार सबैसँग समान व्यवहार गर्नुपर्छ । गरिवहरुको साथ यस्तो व्यवहार गर्नु पर्छ कि आफुलाई पनि त्यही समान ठान्नु पर्छ । उनिहरुलाई सहायता गर्नु पर्छ र धैर्यता दिनुपर्छ । उनिहरुका लागि ईश्वरसँग प्रार्थना गर्नु पर्छ । अत्याचारबाट पीडित व्यक्तिको कुरा सुन्नु र उसलाई न्याय दिलाउनु पनि असल नागरिकको कर्तव्य हो । जो व्यक्ति कर्जाको बोझले पीडित छ उसको कर्जा चुक्ता गर्न धनवान व्यक्तिको कर्तव्य हो भने कोही कर्जावाला व्यक्तिको मृत्यु भएमा उसको जायजेथा छैन भने उसमाथि भएको कर्जा चुक्ता गरेर मात्रै उसको शवलाई उठाउनु उत्तम हो । यदी उसको उत्तराधिकारी छ र उसँग कर्जा चुक्ता गर्न सम्पति छ भने त्यस व्यक्तिको कर्जा चुक्ता गराएर मात्रै उसको शव उठाउनु मुहम्मद सल्ल.को सुन्नत हो । Continue reading

असल आचरणको लागि महत्वपूर्ण विशेष्ता

आचरण

इस्लामले असल आचरण र स्वभाववाला व्यक्तिहरुलाई उच्च स्थानमा स्थापित गरेको छ । उत्तम व्यवहार एवं सुन्दर आचारण एक आदर्श समाजको निर्माणको लागि अति आवश्यक छ । जसरी पक्की घर निर्माणको लागि राम्रो गुणस्तरको ईटाको आवश्यक पर्छ त्यस्तै आदर्श समाजको निर्माणको लागि उत्तम व्यवहार एवं सुन्दर आचारणवाला व्यक्तिको आवश्यकता पर्छ । एउटा आदर्श समाज स्थापनाको लागि उत्तम व्यवहार एवं सुन्दर आचारणका व्यक्ति त्यस घरको ईटाको काम गर्दछ भने सुन्दर संस्कृतिको त्यस घरको जग हो । राम्रो व्यवहारिक व्यक्ति त्यस समय मानिन्छ जब त्यस व्यक्ति भित्र  केही महत्वपूर्ण विशेष्ता पाईन्छ। धेरै ज्ञान र खुबिको मालिक हुन्छ, तब त्यो राम्रो स्वभाववाला कहलाउँछ र अरु मानिस समक्ष त्यही समय त्यो आदर-सम्मानवाला मानिन्छ जब त्यो राम्रो स्वभावको मालिक हुनेछ ।

() जो सत्य बोल्छ र सत्य बोल्ने वालालाई मन पराउँछः- किनकि सत्य बोल्नु एक यस्तो सुन्दर गुण हो। जसलाई हरेक समयमा सम्मानजनक मानिन्छ । नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) लाई नबी बनाउनु भन्दा पहिले त्यही समाजका व्यक्तिहरुले धेरै सच्चा र अमानतदारको रुपमा मान्दथे । मुहम्मद (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) को ठूला-ठूला  विरोध र ठूलो भन्दा ठूला शत्रु पनि मुहम्मद (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) लाई कहिल्यै झुट बोल्छन भनेर आरोप लगाएका थिएनन् र मुहम्मद (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) लाई वहाँ सच्चा हुनुहुन्छ भनेर भनेका थिए। जस्तै रूमका राजा हिरकलको सामने अबू सुफ्यान (रज़ि अल्लाहु अन्हु) इस्लाम स्वीकार गर्नु भन्दा पहिले मुहम्मद (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) लाई सच्चा व्यक्तिको रुपमा मान्दथे । अल्लाह तआलाले सबै मानवलाई सत्य बोल्नेवालाको साथ दिनलाई आदेश दिएको छ। अल्लाह तआलाको भनाई छ । ” ऐ इमानवालाहरु  अल्लाहसँग डर मान्ने  गर र सत्यवादीहरुको संगतमा रहने गर , ” ( अत-तौबाः ११९)

यसप्रकार जो व्यक्ति हमेशा सत्य बोल्छ र सत्य बोल्नवालालाई साथ दिन्छ भने त्यो र त्यस्ता व्यक्तिको नाम अल्लाहको खातामा सत्यवादी लेखिन्छ । नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) मा  विचार गर। ” बेशक सच्चा असल बाटोतर्फ मार्गदर्शन गर्दछ र पुण्यले स्वर्ग तर्फ लैजान्छ र मानव हमेशा सत्य बोल्छ यहां तक कि अल्लाहको खातामा सच्चा व्यक्तिको रुपमा लेखिन्छ” वास्तवमा सत्य बोल्नु, सत्यको बाटोमा हिंडनु, राम्रो आचारणहरु मध्ये एक भाग हो।

() नरम हृदयवाला हुनु,  सद्स्वभावबाट मानव एक दोश्रामा कृपालु र दयालु बन्न सक्छ, एक दोश्रामा दया गर्ने स्वभाववाला बन्दछ । हाम्रा प्रिय रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) धेरै ठूलो दयावान र कृपा गर्नेवाला हुनुहुन्थ्यो। नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) को व्यवहार प्रत्येक व्यक्तिको लागि एकै जस्तो थियो। गरीब होस्  या धनवान,  समुदायको सरदार होस्  या आम जनता, प्रत्येकको साथ दयालु र कृपालु व्यवहार गर्नु हुन्थ्यो। व्यवहारमा कसैमा कुनै अन्तर गर्नु हुन्नथ्यो। अल्लाह तआलाले नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) को यसै दया एवं कृपालाई याद दिलाएको छ। अल्लाह तआलाको भनाई छ, ऐ मुहम्मद (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम)  ! यो अल्लाहको कुपाले तपाईको मन यिनीहरु प्रतिनरम छ र यदि तपाई रुखो वचन र कठोर हृदयको भएको भए यिनीहरु तपाईबाट टाढा भाग्ने थिए तसर्थ  तिनीहरुलाई क्षमा गरिदिनुस् र तिनीहरुको निम्ति क्षमाको लागि प्रार्थना गर्नु र आफ्ना कामहरुमा यिनीहरुसँग  सरसल्लाह गर्ने गर्नु र जब कुनै कामबारे दृढ निश्चय गर्दछौ भने अल्लाहमाथि पूर्ण भरोषा राख । निःसन्देह अल्लाह भरोषा गर्नेहरुलाई प्रेम गर्नु हुन्छ ।”   ( आले-इम्रान-१५९)

प्रिय रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) को दयालुताको एक उदाहरण दिन्छु रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) आफ्नो साथिहरुसँग मस्जिदमा बसेर शिक्षा दिई रहेका थिए यसै बीच एक गाउँले आयो र मस्जिदको एक किनारमा पिसाब गर्न लाग्यो। मुहम्मद (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) को साथि उठे किनकि त्यस गाउले व्यक्तिलाई हप्कउनका लागि तर रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले आफ्नो साथिलाई रोक्दै भन्नुभयो उसले पिसाब गरेको ठाँउमा एक डोल पानी हाली देऊ, वास्तवमा तिमीलाई दया गर्नेवाला बनाएर पठाएको हो र निर्दयी होईन र मुहम्मद (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले धेरै प्रेमसंग त्यस मानिसलाई बोलाएर भन्नुभयो, यो मस्जिद पिसाब गर्न बनाएको होईन तर अल्लाहको प्रार्थाना गर्न र नमाज़ पढनको लागि बनाइएको हो। प्रिय रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) को सेवक अनस बिन मालिक भन्नु हुन्छ कि मैले रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) को दस वर्षसम्म सेवा गरे तर मुहम्मद (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले कहिले पनि मलाई गाली गर्नु भएन र मैले कहिल्यै पनि मुहम्मद (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले कुनै काममा गल्ती गर्दा पनि गालि गर्नु भएन। मलाई (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले यसो पनि भन्नु भएन कि तिमीले यस्तो किन गर्यौ ? र कहिले मुहम्मद (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले कुनै काम नगरे  यो काम किन नगरेको भनेर पनि भन्नु भएन र रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) सबै मानवहरु मध्ये सबै भन्दा उत्तम स्वभाववाला हुनुहुन्थ्यो । (सही बुखारी तथा सही मुस्लिम)

() क्षमा एवं माफीः प्रत्येक मानवसँग गल्ती र, भूल-चुक हुन्छ यसैले आफ्नो अधिनमा र सहायक एवं नौकर चाकरको गल्ती- भूल-चुकलाई माफ गरि दिनु पनि राम्रो आचरण, स्वभाव तथा उत्तम व्यवहारमा पर्दछ, रसूल मुहम्मद (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले असल स्वभावको व्यक्तिलाई अति उत्तम स्थानमा स्थापित गर्दथे, अलिकति याद गर रसूल मुहम्मद (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) लाई मक्कावासीले कति सताए, धेरै ज़्यादै अत्याचार गरे र  मुहम्मद (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) को साथिलाई हर प्रकारको दुःख दिए, तर जब अल्लाह तआलाले मुहम्मद  (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) लाई मक्कावासीमा विजय हासिल गराए तब, मुहम्मद (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) को ठूलो भन्दा ठूलो शत्रू पनि वहाँको कब्जामा आएका थिए त वहाँ (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले सबैलाई माफ गरिदिनुभयो । आफ्नो दुश्मनलाई पनि केही भन्नुभयो, तर त्यो ऐतिहासिक वाक्या भन्नु भयो जसले इतिहासलाई सुनेको थियो त्यही शब्दमा लेखि दिनुभयो ” आज तिमीहरु कोही अत्याचारी होईनौ, कसैलाई भर्त्सना छैन, तिमीहरु जाउ, तिमीहरु सबै स्वतन्त्र छौ ”

मुहम्मद (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले कहिले पनि वहाँमा अत्याचार या अशुद्ध व्यवहार गर्नेवालासँग बद्ला लिनु भएन तर उनको कष्ट, यातनालाई सहदै रहे र त्यसलाई क्षमा गर्दै रहे। अनस (रज़ी अल्लाह अन्हु) भन्नु हुन्छ कि, म नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) को साथ जाँदै थिए मुहम्मदले (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) एक मोटो च्यादर ओढ़ी राख्नु भएको थियो, अचानक एक गाउले आयो र उसले नबी  (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) को च्यादर समारेर खुब बल गरेर तान्यो तब मैले नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) को गर्दनमा च्यादरको निशानी देखे, र फेरी त्यो देहातीले भन्यो

 ऐ मुहम्मद ! तिमी त्यस धन सम्पति मध्येबाट मलाई दिनको लागि आदेश देऊ जो अल्लाहले तिमीलाई दिएका छन्, मुहम्मद (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) त्यस व्यक्ति तर्फ फर्के र मुस्कुराएर उसलाई धन-दौलत दिनलाई आदेश दिए” ( सही बुखारी तथा सही मुस्लिम)

वहाँले देख्नु भयो, कसरी र कुन प्रकार त्यस देहातीले मुहम्मद (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) को साथ दुर्व्यवहार गर्यो तर मुहम्मद (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले त्यस दुर्व्यवहारको बदला पनि कति राम्रो व्यवहारले उसको गलत व्यवहारको जवाफ दिए। उसलाई क्षमा गरि दिए र न क्रोधित भए, र न उसलाई गालि गलौज गरे तर उसलाई धन-दौलत दिएर पठाई दिए, प्रिय रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) को यस्तै असल  व्यवहारबाट प्रभावित भएर मानिसहरु धेरै संख्यामा इस्लाम स्वीकार गर्दथे । 

() दान शीलताः  दान शीलता एक यस्तो गुण र खुबी हो जो असल आचार तथा व्यवहारको प्रमाण पेश गर्दछ । मुहम्मद (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) पनि अत्यधिक ज्यादै दानशील थिए। जस्तै कि जाबिर बिन अब्दुल्लाह बयान गर्नुहुन्छ ” जसले पनि रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) सँग केही माग्यो भने वहाँले कहिले पनि अस्वीकार गर्नु हुँदैनथ्यो,” ( सही बुखारी तथा सही मुस्लिम)

सुहैल बिन सअद (रज़ी अल्लाह अन्हु) भन्नु हुन्छ, एउटा महिला नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) बसेको ठाँउमा एउटा च्यादर लिएर आइन र भनिन, ऐ अल्लाहको रसूल (संदेष्ठा)! यो च्यादर तपाईको लागि ओढ्नलाई ल्याई दिएको हुँ  तब मुहम्मद (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले त्यसलाई स्वीकार गर्न भयो किनकि मुहम्मद (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) लाई त्यस चीजको अवश्यकता थियो। मुहम्मद (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले त्यसलाई ओढनु पनि भयो। केही समय पछि एउटा मान्छेले भन्यो, ऐ अल्लाहको रसूल (संदेष्ठा)! यो च्यादर धेरै राम्रो छ यो च्यादर मलाई दिनुहोस् भन्दा मुहम्मद (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले भन्नु भयो, ठीक छ लैजाउ । त्यसपछि जब रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) वहांबाट हिंड्नु भयो तब अर्को सहाबा (रज़ी अल्लाह अन्हुम) त्यस मानिससँग भन्न लग्नुभयो कि तिमीले यस्तो किन गरेको ? तिमीलाई थाहा छ कि रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) कोही चीज कसैले मागे पछि अस्वीकार गर्नु हुँदैन र प्रिय रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) लाई यस च्यादरको जरूरत थियो, त त्यस मानिसले भन्यो, म प्रिय रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) को लगाएको कपडामा शुभलाभको आशा राख्दछु र म चाहन्छ मलाई यसै कपडामा अन्त्यष्टी गराउन ।

(5) न्याय र समान्ताः- यसै गरी राम्रो आचरण असल गुण  मध्य न्याय र समान्ताको गर्नु पनि हो । सबै व्यक्तिहरु बीच सही तरिकाले न्याय गर्नुपर्छ र न्यायमा गरीब र धनवानमा अन्तर गर्नु हुँदैन,  नातेदार र गैर नातेदारमा अन्तर गर्नु हुँदैन, र आफ्नो धर्म तथा दोश्रा धर्मवालामा अन्तर गर्नु हुँदैन तर सबूत, गवाहि, प्रमाणको आधारमा न्यायको साथ फैसला गरिनु पर्छ । यस्तै तरीकाको मुद्दा मुहम्मद (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) को जीवनमा आयो कि एक मुस्लिम र यहुदी ( गैर-मुस्लिम) के बीच कुनै विषयमा झगड़ा भयो र दुवै जना न्यायको लागि मुहम्मद (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) को सामने आए । दुवैको कुरा सुने पछि मुहम्मद (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ने फसला यहुदी ( गैर-मुस्लिम) को पक्षमा गरि दिए ।

अल्लाह तआलाले सबै मानवलाई आदेश दिएको छ मानवहरुको बीच न्याय सही ढंगले गर्ने, निष्पक्ष तरिकाले न्यायको कुरा गर्ने । अल्लाहको भनाई छ, ” र जब फैसला गर त  सही तरिकाले इन्साफ गर चाहे मामलामा आफ्नो व्यक्ति नै सजायको भागिदार किन नहोस्” ( अल- अन्आमः १५२)

यसै गरी विरोधी या शत्रुको बीच पनि सही न्याय गर्नुपर्छ, दुश्मनी एवं शत्रुता भए पनि सही तरिकाले न्याय गर्नलाई मानवलाई अल्लाहको आदेश छ जस्तै, ” ऐ मानव हो एक अल्लाहमा ईमान(विश्वास) राख र  अल्लाहको अस्तित्वमा कायम रहनेवाला र इन्साफको गवाही दिनेवाला बन, कुनै गिरोहसँग तिम्रो दुश्मनी छ भने पनि तिमीलाई यति उत्तेजित नगरोस् कि सही इन्साफ गर्नबाट पछि हटाओस् । सही ढंगले इन्साफ गर,  ईशभक्त बन र विनम्रता पूर्वक व्यवहार गर यही अल्लाहको नजिक हुन अनुकुल मार्ग हो । अल्लाहसँग डराएर बस, जे जस्तो तिमी गर्छौ त्यो सबै अल्लाहलाई पूरा थाहा छ ।” ( अल- माइदाः )

कुनै पनि मानव उसै समय उत्तम आचारणवाला मानिन्छ जसले हरेक मानवको साथ सही ढंगले न्याय र इन्साफ गर्छ, आफुले आफ्नो व्यक्तिको साथ, आफ्नो माता पितासँग, आफ्नो सन्तानको साथ, आफ्नो पत्नीको साथ, आफ्नो वंश र नातेदारको साथ, आफ्नो समाजको व्यक्तिको साथ, आफ्नो देशको साथ सही न्याय र समान्ताको व्यवहार गर्छ त्यो व्यक्ति अल्लाहको दृष्टीमा अत्यन्त प्यारो भक्त ठहरिने छ ।

गोप्यता भंग नगर्ने व्यक्ति पनि असल आचरणवाला मानिन्छः-  कुनै व्यक्तिको गोप्य कुरालाई अरुको सामने सार्वजनिक गर्नु हुँदैन। अरुको व्यक्तिगत खराब आचरणलाई प्रचार गर्नु हुँदैन बरु त्यसलाई ढाकछोप गर्ने कोसिस गर्नु पर्छ र यस्तो नगर्न सम्झाउनु पर्छ किनकी अल्लाह तआलाले क़ियामतको दिन यस संसारमा मानिसको खराब आचरणलाई गोप्यता राख्नेवालालाई  अल्लाह तआलाले उसकोउसको खराबी, अपराध तथा पापलाई क्षमा गर्नुहुन्छ। अल्लाहको रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले भन्नुभयो ” जो व्यक्ति कुनै मुस्लिमको कमि कमजोरीलाई लुकाउँछ भने अल्लाह तआला क़ियामतको दिन उसको कमजोरीलाई लुकाउँछ”
यस वाहेक पनि केही राम्रो गुण छ जुन अपनाउनेवालाको प्रशंसा बयान गरिन्छ र यस्तो व्यक्तिलाई राम्रो आचरणवाला मानिन्छ ।

मानिसको आचरण यस्तो हुनुपर्छ ।

                 इस्लामिक जीवनमा राम्रो आचार तथा व्यवहारको धेरै नै महत्वपूर्ण स्थान छ । यसै कारण इस्लामले राम्रो आचरण र स्वभावका व्यक्तिलाई उच्च स्थानमा स्थापित गरेको छ । उत्तम व्यवहार एवं सुन्दर आचार एक आदर्श समाजको निर्माणको लागि ईंटाको काम गर्छ र सुन्दर संस्कृतिको निर्माणको लागि बलियो जगको काम गर्दछ । अल्लाह तआलाले हामीलाई मार्गदर्शन गर्नका लागि असल व्यवहार र असल आचरणवाला नबि, रसूलहरु पठाउनु भएको छ  । यसैले उनिहरुले पनि इस्लामको शिक्षानुसार आफ्नो अनुयायीहरुलाई हरेक उत्तम व्यवहार र असल स्वभावको शिक्षा दिए र अशुद्ध आचारबाट टाढा रहनका लागि आदेश दिए । मुहम्मद (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले स्प्रष्ट शब्दमा भन्नु हुन्छ कि यही कारण हो कि मुहम्मद (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) लाई नबी बनाएर पठाउनुको लक्ष्य नै उत्तम आचारको प्रचार गर्न हो । मुहम्मद (सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम) को भनाई छ ।, निःसंदेह मलाई केवल यसैले पठाईएको हो कि म (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) सबै मानवलाई उत्तम आचारणतर्फ बोलाउनका लागि अल्लाहको तर्फबाट पठाईएको हो “(मुस्नद, अहमद) Continue reading

मुहम्मद (सल्ल.) ले हजको अवसरमा दिनु भएको भाषणको केही महत्वपूर्ण बुँदाहरु

अरफातको विशाल मैदानमा लगभग डेढ लाख हज्जमा सहभागी हुने मुसलमानहरु समक्ष वहाँले जुन खुत्वा (अभिभाषण) दिनु भएको थियो त्यो मानवअधिकारको सर्वप्रथम सर्वश्रेष्ट अध्याय हो । मानविय स्वतन्त्रता समानता एवं सदभावको जुन फ्रान्सले क्रान्तिको सुत्रधारबाट विश्वलाई दिएको पाठ मुहम्मद सल्लल्लाहु अलैही व सल्लम जो अनपढ (उम्मी) नबीले आफ्नो यस खुत्बा (अभिभाषण) को माध्यबाट दिएका थिए । उनका अभिभाषणको केही महत्वपूर्ण बुँदाहरु यसप्रकार छ । Continue reading